گیربکس کواکسیال که به عنوان گیربکس خطی نیز شناخته می شود، نوعی پیکربندی گیربکس مکانیکی است که در آن شفت های ورودی و خروجی در یک راستا قرار دارند و محور چرخش یکسانی دارند. اصطلاح 'هم محور' به این واقعیت اشاره دارد که شفت های ورودی و خروجی به صورت متحدالمرکز قرار گرفته اند و یک شفت دیگر را احاطه کرده است.
در یک گیربکس کواکسیال، شفت ورودی معمولاً توسط یک منبع نیرو مانند یک موتور الکتریکی یا یک موتور احتراق داخلی به حرکت در میآید. حرکت چرخشی از شفت ورودی به گیربکس منتقل می شود و در آنجا دچار کاهش دنده های مختلف و تغییرات گشتاور و سرعت می شود. در نهایت شفت خروجی که با شفت ورودی کواکسیال است حرکت یا توان خروجی مورد نظر را ارائه می کند.
گیربکس های کواکسیال بسته به کاربرد خاص و الزامات طراحی می توانند انواع مختلفی از چرخ دنده ها مانند چرخ دنده های خار، چرخ دنده های مارپیچ، چرخ دنده های مخروطی یا چرخ دنده های حلزونی را در خود جای دهند. چرخ دنده های داخل گیربکس به هم متصل می شوند تا گشتاور و حرکت چرخشی را از شفت ورودی به شفت خروجی منتقل کنند. گیربکس های کواکسیال با استفاده از نسبت های مختلف دنده و آرایش دنده ها می توانند طیف وسیعی از کاهش یا افزایش سرعت را ارائه دهند که امکان بهینه سازی گشتاور و سرعت را برای کاربردهای مختلف فراهم می کند.
این گیربکسها در صنایع مختلفی از جمله خودروسازی، تولید، روباتیک و ماشینآلات صنعتی کاربرد دارند، جایی که کنترل دقیق گشتاور و سرعت مورد نیاز است. آنها معمولاً در کاربردهایی مانند نوار نقاله، ماشین ابزار، پمپ ها و سیستم های انتقال قدرت استفاده می شوند که در آن شفت های ورودی و خروجی برای انتقال کارآمد توان باید در یک راستا باشند.
